advertisment: 1
16

कर्णाटक संगीतम् - अलंकाराः - स्वर सराव - कर्नाटक संगीत पाठ


रागम्: माया मालव गौल (मेलकर्त 15)
स्वर स्थानाः: षड्जम्, शुद्ध ऋषभम्, अंतर गांधारम्, शुद्ध मध्यमम्, पंचमम्, शुद्ध धैवतम्, काकलि निषादम्
आरोहण: स रि1 . . ग3 म1 . प द1 . . नि3 स'
अवरोहण: स' नि3 . . द1 प . म1 ग3 . . रि1 स

1.
चतुरस्र जाति ध्रुव तालम्:
अंगाः: 1 लघु (4 काल) + 1 धृतम् (2 काल) + 1 लघु (4 काल) + 1 लघु (4 काल) = 14 काल

स    रि   ग    म    ।    ग    रि   ।    स    रि   ग    रि   ।    स    रि   ग    म    ॥    
रिगमप।मग।रिगमग।रिगमप॥
ग    म    प    द    ।    प    म    ।    ग    म    प    म    ।    ग    म    प    द    ॥    
मपदनि।दप।मपदप।मपदनि॥
प    द    नि   स'   ।    नि   द    ।    प    द    नि   द    ।    प    द    नि   स'   ॥    
स'निदप।दनि।स'निदनि।स'निदप॥
नि   द    प    म    ।    प    द    ।    नि   द    प    द    ।    नि   द    प    म    ॥    
दपमग।मप।दपमप।दपमग॥
प    म    ग    रि   ।    ग    म    ।    प    म    ग    म    ।    प    म    ग    रि   ॥    
मगरिस।रिग।मगरिग।मगरिस॥


2.
चतुरस्र जाति मट्य तालम्:
अंगाः: 1 लघु (4 काल) + 1 धृतम् (2 काल) + 1 लघु (4 काल) = 10 काल
स    रि   ग    रि   ।    स    रि   ।    स    रि   ग    म    ॥    
रिगमग।रिग।रिगमप॥
ग    म    प    म    ।    ग    म    ।    ग    म    प    द    ॥    
मपदप।मप।मपदनि॥
प    द    नि   द    ।    प    द    ।    प    द    नि   स'   ॥    
स'निदनि।स'नि।स'निदप॥
नि   द    प    द    ।    नि   द    ।    नि   द    प    म    ॥    
दपमप।दप।दपमग॥
प    म    ग    म    ।    प    म    ।    प    म    ग    रि   ॥    
मगरिग।मग।मगरिस॥


3.
चतुरस्र जाति रूपक तालम्:
अंगाः: 1 लघु (2 काल) + 1 धृतम् (4 काल) = 6 काल
स    रि   ।    स    रि   ग    म    ॥    
रिग।रिगमप॥
ग    म    ।    ग    म    प    द    ॥    
मप।मपदनि॥
प    द    ।    प    द    नि   स'   ॥    
स'नि।स'निदप॥
नि   द    ।    नि   द    प    म    ॥    
दप।दपमग॥
प    म    ।    प    म    ग    रि   ॥    
मग।मगरिस॥


4.
मिश्र जाति झंप तालम्:
अंगाः: 1 लघु (7 काल) + 1 अनुधृतम् (1 काल) + 1 धृतम् (2 काल) = 10 काल
स    रि   ग    स    रि   स    रि   ।    ग    ।    म    ,    ॥    
रिगमरिगरिग।म।प,॥
ग    म    प    ग    म    ग    म    ।    प    ।    द    ,    ॥    
मपदमपमप।द।नि,॥
प    द    नि   प    द    प    द    ।    नि   ।    स'   ,    ॥    
स'निदस'निस'नि।द।प,॥
नि   द    प    नि   द    नि   द    ।    प    ।    म    ,    ॥    
दपमदपदप।म।ग,॥
प    म    ग    प    म    प    म    ।    ग    ।    रि   ,    ॥    
मगरिमगमग।रि।स,॥


5.
तिस्र जाति त्रिपुट तालम्:
अंगाः: 1 लघु (3 काल) + 1 धृतम् (2 काल) + 1 धृतम् (2 काल) = 7 काल
स    रि   ग    ।    स    रि   ।    ग    म    ॥    
रिगम।रिग।मप॥
ग    म    प    ।    ग    म    ।    प    द    ॥    
मपद।मप।दनि॥
प    द    नि   ।    प    द    ।    नि   स'   ॥    
स'निद।स'नि।दप॥
नि   द    प    ।    नि   द    ।    प    म    ॥    
दपम।दप।मग॥
प    म    ग    ।    प    म    ।    ग    रि   ॥    
मगरि।मग।रिस॥


6.
खंड जाति अट तालम्:
अंगाः: 1 लघु (5 काल) + 1 लघु (5 लघु) + 1 धृतम् (2 काल) + 1 धृतम् (2 काल) = 14 काल
स    रि   ,    ग    ,    ।    स    ,    रि   ग    ,    ।    म    ,    ।    म    ,    ॥    
रिग,म,।रि,गम,।प,।प,॥
ग    म    ,    प    ,    ।    ग    ,    म    प    ,    ।    द    ,    ।    द    ,    ॥    
मप,द,।म,पद,।नि,।नि,॥
प    द    ,    नि   ,    ।    प    ,    द    नि   ,    ।    स'   ,    ।    स'   ,    ॥    
स'नि,द,।स',निद,।प,।प,॥
नि   द    ,    प    ,    ।    नि   ,    द    प    ,    ।    म    ,    ।    म    ,    ॥    
दप,म,।द,पम,।ग,।ग,॥
प    म    ,    ग    ,    ।    प    ,    म    ग    ,    ।    रि   ,    ।    रि   ,    ॥    
मग,रि,।म,गरि,।स,।स,॥


7.
चतुरस्र जाति एक तालम्:
अंगाः: 1 लघु (4 काल)
स    रि   ग    म    ॥    
रिगमप॥
ग    म    प    द    ॥    
मपदनि॥
प    द    नि   स'   ॥    
स'निदप॥
नि   द    प    म    ॥    
दपमग॥
प    म    ग    रि   ॥    
मगरिस॥


8.
सन्कीर्ण जाति एक तालम्:
अंगाः: 1 लघु (9 काल)
स    ,    रि   ,    ग    ,    म    प    द    ॥    
रि,ग,म,पदनि॥
ग    ,    म    ,    प    ,    द    नि   स'   ॥    
स',नि,द,पमग॥
नि   ,    द    ,    प    ,    म    ग    रि   ॥    
द,प,म,गरिस॥


विकल्पः
स    रि   ,    ग    म    ,    प    द    नि   ॥    
रिग,मप,दनिस'॥
स'   नि   ,    द    प    ,    म    ग    रि   ॥    
निद,पम,गरिस॥

Aaj ki Tithi