advertisment: 1
16

કર્ણાટક સંગીતમ્ - અલંકારાઃ - સ્વર અભ્યાસ - કર્ણાટક સંગીત પાઠ


રાગમ્: માયા માળવ ગૌળ (મેળકર્ત 15)
સ્વર સ્થાનાઃ: ષડ્જમ્, શુદ્ધ ઋષભમ્, અંતર ગાંધારમ્, શુદ્ધ મધ્યમમ્, પંચમમ્, શુદ્ધ ધૈવતમ્, કાકલિ નિષાદમ્
આરોહણ: સ રિ1 . . ગ3 મ1 . પ દ1 . . નિ3 સ'
અવરોહણ: સ' નિ3 . . દ1 પ . મ1 ગ3 . . રિ1 સ

1.
ચતુરસ્ર જાતિ ધ્રુવ તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (4 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) + 1 લઘુ (4 કાલ) + 1 લઘુ (4 કાલ) = 14 કાલ

સ    રિ   ગ    મ    ।    ગ    રિ   ।    સ    રિ   ગ    રિ   ।    સ    રિ   ગ    મ    ॥    
રિગમપ।મગ।રિગમગ।રિગમપ॥
ગ    મ    પ    દ    ।    પ    મ    ।    ગ    મ    પ    મ    ।    ગ    મ    પ    દ    ॥    
મપદનિ।દપ।મપદપ।મપદનિ॥
પ    દ    નિ   સ'   ।    નિ   દ    ।    પ    દ    નિ   દ    ।    પ    દ    નિ   સ'   ॥    
સ'નિદપ।દનિ।સ'નિદનિ।સ'નિદપ॥
નિ   દ    પ    મ    ।    પ    દ    ।    નિ   દ    પ    દ    ।    નિ   દ    પ    મ    ॥    
દપમગ।મપ।દપમપ।દપમગ॥
પ    મ    ગ    રિ   ।    ગ    મ    ।    પ    મ    ગ    મ    ।    પ    મ    ગ    રિ   ॥    
મગરિસ।રિગ।મગરિગ।મગરિસ॥


2.
ચતુરસ્ર જાતિ મટ્ય તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (4 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) + 1 લઘુ (4 કાલ) = 10 કાલ
સ    રિ   ગ    રિ   ।    સ    રિ   ।    સ    રિ   ગ    મ    ॥    
રિગમગ।રિગ।રિગમપ॥
ગ    મ    પ    મ    ।    ગ    મ    ।    ગ    મ    પ    દ    ॥    
મપદપ।મપ।મપદનિ॥
પ    દ    નિ   દ    ।    પ    દ    ।    પ    દ    નિ   સ'   ॥    
સ'નિદનિ।સ'નિ।સ'નિદપ॥
નિ   દ    પ    દ    ।    નિ   દ    ।    નિ   દ    પ    મ    ॥    
દપમપ।દપ।દપમગ॥
પ    મ    ગ    મ    ।    પ    મ    ।    પ    મ    ગ    રિ   ॥    
મગરિગ।મગ।મગરિસ॥


3.
ચતુરસ્ર જાતિ રૂપક તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (2 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (4 કાલ) = 6 કાલ
સ    રિ   ।    સ    રિ   ગ    મ    ॥    
રિગ।રિગમપ॥
ગ    મ    ।    ગ    મ    પ    દ    ॥    
મપ।મપદનિ॥
પ    દ    ।    પ    દ    નિ   સ'   ॥    
સ'નિ।સ'નિદપ॥
નિ   દ    ।    નિ   દ    પ    મ    ॥    
દપ।દપમગ॥
પ    મ    ।    પ    મ    ગ    રિ   ॥    
મગ।મગરિસ॥


4.
મિશ્ર જાતિ ઝંપ તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (7 કાલ) + 1 અનુધૃતમ્ (1 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) = 10 કાલ
સ    રિ   ગ    સ    રિ   સ    રિ   ।    ગ    ।    મ    ,    ॥    
રિગમરિગરિગ।મ।પ,॥
ગ    મ    પ    ગ    મ    ગ    મ    ।    પ    ।    દ    ,    ॥    
મપદમપમપ।દ।નિ,॥
પ    દ    નિ   પ    દ    પ    દ    ।    નિ   ।    સ'   ,    ॥    
સ'નિદસ'નિસ'નિ।દ।પ,॥
નિ   દ    પ    નિ   દ    નિ   દ    ।    પ    ।    મ    ,    ॥    
દપમદપદપ।મ।ગ,॥
પ    મ    ગ    પ    મ    પ    મ    ।    ગ    ।    રિ   ,    ॥    
મગરિમગમગ।રિ।સ,॥


5.
તિસ્ર જાતિ ત્રિપુટ તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (3 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) = 7 કાલ
સ    રિ   ગ    ।    સ    રિ   ।    ગ    મ    ॥    
રિગમ।રિગ।મપ॥
ગ    મ    પ    ।    ગ    મ    ।    પ    દ    ॥    
મપદ।મપ।દનિ॥
પ    દ    નિ   ।    પ    દ    ।    નિ   સ'   ॥    
સ'નિદ।સ'નિ।દપ॥
નિ   દ    પ    ।    નિ   દ    ।    પ    મ    ॥    
દપમ।દપ।મગ॥
પ    મ    ગ    ।    પ    મ    ।    ગ    રિ   ॥    
મગરિ।મગ।રિસ॥


6.
ખંડ જાતિ અટ તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (5 કાલ) + 1 લઘુ (5 લઘુ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) + 1 ધૃતમ્ (2 કાલ) = 14 કાલ
સ    રિ   ,    ગ    ,    ।    સ    ,    રિ   ગ    ,    ।    મ    ,    ।    મ    ,    ॥    
રિગ,મ,।રિ,ગમ,।પ,।પ,॥
ગ    મ    ,    પ    ,    ।    ગ    ,    મ    પ    ,    ।    દ    ,    ।    દ    ,    ॥    
મપ,દ,।મ,પદ,।નિ,।નિ,॥
પ    દ    ,    નિ   ,    ।    પ    ,    દ    નિ   ,    ।    સ'   ,    ।    સ'   ,    ॥    
સ'નિ,દ,।સ',નિદ,।પ,।પ,॥
નિ   દ    ,    પ    ,    ।    નિ   ,    દ    પ    ,    ।    મ    ,    ।    મ    ,    ॥    
દપ,મ,।દ,પમ,।ગ,।ગ,॥
પ    મ    ,    ગ    ,    ।    પ    ,    મ    ગ    ,    ।    રિ   ,    ।    રિ   ,    ॥    
મગ,રિ,।મ,ગરિ,।સ,।સ,॥


7.
ચતુરસ્ર જાતિ એક તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (4 કાલ)
સ    રિ   ગ    મ    ॥    
રિગમપ॥
ગ    મ    પ    દ    ॥    
મપદનિ॥
પ    દ    નિ   સ'   ॥    
સ'નિદપ॥
નિ   દ    પ    મ    ॥    
દપમગ॥
પ    મ    ગ    રિ   ॥    
મગરિસ॥


8.
સન્કીર્ણ જાતિ એક તાળમ્:
અંગાઃ: 1 લઘુ (9 કાલ)
સ    ,    રિ   ,    ગ    ,    મ    પ    દ    ॥    
રિ,ગ,મ,પદનિ॥
ગ    ,    મ    ,    પ    ,    દ    નિ   સ'   ॥    
સ',નિ,દ,પમગ॥
નિ   ,    દ    ,    પ    ,    મ    ગ    રિ   ॥    
દ,પ,મ,ગરિસ॥


વિકલ્પઃ
સ    રિ   ,    ગ    મ    ,    પ    દ    નિ   ॥    
રિગ,મપ,દનિસ'॥
સ'   નિ   ,    દ    પ    ,    મ    ગ    રિ   ॥    
નિદ,પમ,ગરિસ॥

Aaj ki Tithi